Op de koffie in Nicaragua

Sabine Denis, directeur van Business & Society, zag met eigen ogen de impact van fair trade op de boeren en boerinnen van het Nicaraguaanse Avatar. “Als je hun levensverhalen hoort, dan wéét je dat eerlijke handel werkt.”  

“Ik ben verslaafd aan koffie. Ik heb elke ochtend mijn shot nodig om mezelf op gang te trekken. En tot voor enkele weken dronk ik gewone koffie, van een gewoon merk. Ik heb altijd oog gehad voor de wereld waarin wij leven, voor de schrijnende kloof tussen arm en rijk. En toch dronk ik geen fair trade. Excuses zat. Was hij wel even lekker als mijn vertrouwde bakje troost? En als fair trade zo goed is voor iedereen, waarom gebruikt slechts 4 procent van de consumenten het?

Sinds enkele weken drink ik wel eerlijke koffie. Ik kan niet anders, nu ik de kleine koffieboeren en koffieboerinnen in Nicaragua heb ontmoet. Het was tijdens een kennismakingsreis rond fair trade in dit Midden-Amerikaanse land, en de rol van vrouwen daarin. Al mijn excuses vlogen daar de deur uit. Fair trade wérkt, dat heb ik met eigen ogen gezien in die kleine dorpen in het woud.

De koffie die zij nog met de hand telen, draagt het keurmerk Fairtrade Max Havelaar, dat garandeert dat hij onder eerlijke handelsvoorwaarden is geproduceerd. De Fairtradeboeren krijgen een gegarandeerde minimumprijs, die op zijn minst de kosten van de productie dekt. Voor sommige boeren ligt de prijs zelfs nog wat hoger, omdat ze bio telen.

Deze minimumprijs is mooi meegenomen, maar wordt misschien minder en minder noodzakelijk nu onder druk van opkomende landen als China en India de prijzen voor grondstoffen de hoogte in worden gestuwd. Koffie is nu al de tweede meest verhandelde commodity op de beurs. Tussen haakjes, hoe ethisch is dat eigenlijk, op voedsel speculeren?

De baten van Max Havelaar zitten voor mij elders: in de Fairtradepremie die de boerencoöperatie ontvangt en gebruikt voor haar gemeenschap. Kleine wonderen heb ik met dat geld zien verrichten. Zo hebben de vrouwen van een koffiebranderij ervoor kunnen zorgen dat er een kleine supermarkt kwam bij de fabriek. Een man zou er zo gauw niet aan denken, maar zij wisten maar al te goed hoeveel tijd ze verloren met kilometers verderop de boodschappen te moeten doen.

Het was ontroerend om zien hoe Fairtrade vrouwen een plek geeft, in het productieproces en in de gemeenschap. Een van de eisen voor de oprichting van een boerencoöperatie – die de dure Fairtradecertificering betaalt en de Fairtradepremie int – is namelijk dat niet alleen de boer lid wordt, maar het hele gezin. En dat heeft een grote impact op deze vrouwen, die echt betrokken worden.

Zo zei een vrouw me dat ze voordien bij een vraag van een vreemde zoals ik meteen naar haar man zou zijn gehold om hem het woord te laten voeren. Nu vertelde ze zelf honderduit. Vroeger moest ze voor alles toestemming vragen, nu is ze autonomer. Zelfs de gezinsfinanciën worden nu samen besproken. Huiselijk geweld, onder druk van armoede en drankmisbruik, blijft een enorm probleem, maar vrouwen staan dankzij Fairtrade toch steviger in de schoenen. Zo is er de opmerkelijke regel dat geen koffie wordt afgenomen van boeren die zich schuldig maken aan huiselijk geweld!

Ook op andere vlakken komt de Fairtradepremie de boeren en hun gemeenschap ten goede. Er zijn zaden gekocht voor de kippen die vrouwen als zij-handel houden. Er wordt geïnvesteerd in studiebeurzen, in geneesmiddelen, er is geld gebruikt voor een school en een dispensarium – de overheid betaalt de lerares en de arts.

Maar wat de boeren als ondernemer vooral vooruithelpt, is dat ze dankzij Fairtrade op lange termijn kunnen werken. Ze kunnen kredieten aangaan en op lange termijn investeren. Ze zijn minder afhankelijk van de grillen van de markt – en van het weer.

Die kleine boeren in Nicaragua drukken je als consument met de neus op de feiten. Bedrijven hier spreken over de supply chain – de keten van producent tot consument. Daar spraken de boeren over de value chain. Het doet je stilstaan bij wat daar aan de andere kant van de wereld gebeurt, bij de waarde van hun werk. Het geeft een beter beeld van de waarde die deze grondstoffen kunnen creëren voor alle betrokkenen.

Zij staan daar zelf ook bij stil, bij hun rol en bij onze rol. “Zonder jullie hebben wij geen reden van bestaan,” zeggen ze. Het is hier dat Fairtrade moet groeien opdat zij daar de vruchten plukken. Ook bedrijven kunnen hun steentje bijdragen en het voorbeeld volgen van de Belgische poot van bank-en verzekeringsgroep AXA, die overschakelde op Fairtradekoffie in het hele bedrijf en dat ook uitspeelt in haar communicatie. Dat werkt zoals het bij mij heeft gewerkt: geef fair trade een menselijk gezicht en de consument zal volgen.

Voor meer informatie over Fairtrade in bedrijven: www.fairtradeatwork.be 

Voor meer foto's klik hier